Ο ΜΕΓΑΛΟΣ ΕΘΝΙΚΟΣ ΕΥΕΡΓΕΤΗΣ

Ο αείμνηστος εθνικός ευεργέτης Σαράντης Αρχιγένης γεννήθηκε στις 8 Φεβρουαρίου του 1809 στο χωριό Επιβάτες της Ανατολικής Θράκης.....

Ο πατέρας του ονομαζόταν Τρανέκος και η μητέρα του Θεοδοσία, Επιβαταίοι και οι δύο, έντιμοι και ενάρετοι άνθρωποι. Είχαν δύο παιδιά, τον Σαράντη και τη Σμαράγδα.

Ο πατέρας του διατηρούσε βουτυροπωλείο στην Κωνσταντινούπολη, ενώ η οικογένειά του έμενε στους Επιβάτες. Στις αρχές της Ελληνικής Επανάστασης του 1821, οι Τούρκοι τον έσφαξαν μέσα στο εργαστήριό του.

Η μητέρα του, γυναίκα αξιοπρεπής και οικονόμος, προικισμένη με πολύ ποιητικό ταλέντο, φρόντισε για τη μόρφωση του παιδιού της. Εκείνος φιλότιμο και φιλόστοργο παιδί, προσπαθούσε με διάφορες μικροεργασίες να κερδίζει λίγα χρήματα για να βοηθάει την οικογένεια του και την μητέρα του, που την υπεραγαπούσε σε όλη του την ζωή.

Αφού έμαθε τα πρώτα γράμματα στη σχολή των Επιβατών, μόλις δώδεκα χρόνων, η ψυχή του ποθούσε ανώτερη μόρφωση και επειδή δεν είχε την οικονομική άνεση για να συνεχίσει τις σπουδές του, φεύγει με εμπορικό πλοίο στην Κωνσταντινούπολη και από εκεί με την προστασία συγγενικής οικογενείας που έμενε στην Τζουμπαλή, όπου αναζητά εργασία.

Με συστάσεις συγγενών προσελήφθη σαν βοηθός υπηρέτης στο σπίτι του Φαναριώτη καθηγητή Λογάδη. Καθάριζε και τα κηροπήγια των κεριών, με τα οποία φωτίζονταν οι ευγενείς. Ο ίδιος όμως μαθημένος από τη μητέρα του στην οικονομία, μάζευε τις σταγόνες των κεριών και με αυτές σχημάτιζε λυχνάρι για να φωτίζει τις νύχτες και να μελετά τα μαθήματά του. Όταν ο Λογάδης πληροφορήθηκε το γεγονός τον παρακολούθησε και το διαπίστωσε ιδίοις όμμασιν. Συγκινημένος τον αγκάλισε με στοργή και με δάκρυα στα μάτια αναφώνησε : «Σύ, ώ παί, θα γίνης αρχή του Γένους».

Την άλλη ημέρα, με το όνομα Σαράντης Αρχιγένης, τον εισήγαγε στη σχολή του Κούρου – Τσεσμέ, όπως λεγόταν τότε η Μεγάλη του Γένους Σχολή. Εκεί εργαζόταν νύχτα μέρα, με πολύ κόπο και μελέτη και έτσι συμπλήρωσε τις σπουδές του. Μετά την αποφοίτησή του διορίστηκε διδάσκαλος των Ελληνικών των Σχολών Φιλιππουπόλεως. Εργάστηκε τέσσερα χρόνια, θέλοντας πάντα να συνεχίσει τις σπουδές του. Έχοντας λίγες οικονομίες ξεκινά από την Φιλιππούπολη με ένα φίλο, για να επιστρέψει στην πατρίδα του.

Φθάνει τελικά στην πατρίδα του και έπειτα στην Κωνσταντινούπολη, όπου τότε είχε συσταθεί η Σχολή του Γαλατά – Σεράι (η ανώτερη Οθωμανική Αυτοκρατορική Ιατρική Σχολή) και η Υψηλή Πύλη ζητούσε να σπουδάσει τρεις νέους για να διοριστούν καθηγητές της Σχολής. Ο Σαράντης ήταν ένας από τους από τους τρεις με τις συστάσεις του Ρασίτ Πασά, που ήταν πρεσβευτής στο Παρίσι. Εκεί εστάλη ο Σαράντης υπό την προστασία του Ρασίτ Πασά.

Στο Παρίσι σπούδασε οχτώ χρόνια και έπειτα ο Ρασίτ τον έστειλε να επισκεφτεί τα νοσοκομεία της Αγγλίας, Γερμανίας και Αυστρίας. Αργότερα ο Ρασίτ διορίστηκε Μέγας Βεζίρης στην Κωνσταντινούπολη και επιστρέφοντας πήρε μαζί του και τον Αρχιγένη, τον οποίο παρουσίασε στο σουλτάνο λέγοντας : «Μεγαλειότατε! Να το δώρο μου από την Ευρώπη!».

Αμέσως διορίστηκε καθηγητής της παθολογίας στο Γαλατά – Σεράι, όπου παρέμεινε για τριάντα χρόνια. Τιμήθηκε με πολλά παράσημα, δώρα και ένα πολυώροφο μέγαρο δίπλα στη Σχολή. Έγινε γνωστός στην Κωνσταντινούπολη με την εργασία του και τους τίτλους του. Πλούσιοι και φτωχοί ζητούσαν τις ιατρικές του συμβουλές. Πάντα φιλάνθρωπος, αποχωρώντας από τους ασθενείς του, τους άφηνε χρήματα για τη θεραπεία τους κάτω από το προσκεφάλι τους. Απέκτησε δόξα και πλούτο, που δεν τα χρησιμοποιούσε ατομικά, παρά μόνο για την πατρίδα του και το έθνος του. Σκέφτηκε μάλιστα να χρησιμοποιήσει την περιουσία του για τη μόρφωση της νέας γενιάς αρχίζοντας μάλιστα από την πατρίδα του.

Το διάστημα αυτό γνωρίζει και την κυρία Ελένη Φανερλή από το Φανάρι της Κωνσταντινούπολης, γυναίκα με πολλές αρετές και την κάνει σύζυγό του. Παιδιά δεν απέκτησαν. Στο πρόσωπο της συζύγου του, βρήκε τον άξιο συνεργό του για την πραγματοποίηση των οραμάτων του, την πρόοδο του έθνους και τη διαιώνιση του ονόματός του.

Ο Αρχιγένης λοιπόν το 1857 ίδρυσε στην πατρίδα του τα Αρχιγένεια εκπαιδευτήρια, Παρθεναγωγείο και Οικοτροφείο, όπου κορίτσια φτωχά και ορφανά εντελώς δωρεάν, απολάμβαναν την μόρφωση. Το 1860 στην τελετή των εξετάσεων του Αρχιγένειου Παρθεναγωγείου του υποσχέθηκε ότι θα έκτιζε εντός της Σχολής και εκκλησία για τις μαθήτριες. Την υπόσχεσή του την κράτησε και το 1863 έκτισε στον περίβολο της Σχολής το Ναό των Σαράντα Μαρτύρων. Στο ναό αυτό εκκλησιάζονταν οι μαθήτριες αλλά στις 9 Μαΐου, που ήταν η γιορτή των Σαράντα Μαρτύρων, ο ναός άνοιγε και για τον υπόλοιπο κόσμο.

Τα Αρχιγένεια Εκπαιδευτήρια με τη δράση τους είχαν καταστεί τα μορφωτικά και πνευματικά φυτώρια, όχι μόνο των Επιβατών, αλλά και ολόκληρης της Θράκης, Κωνσταντινούπολης και Μικράς Ασίας, και οι απόφοιτοι μετέδιδαν τα φώτα της παιδείας στα νεαρά βλαστάρια των Ελληνικών κοινοτήτων. Το 1873 προστέθηκε στα Αρχιγένεια και νηπιαγωγείο, που θεωρούνταν το δεύτερο, μετά το Αρσάκειο της Ελλάδας.

Ο μεγάλος ευεργέτης όμως ενδιαφερόταν και για την εμπορική ανάπτυξη της πατρίδας του. Σκεφτόταν να κατασκευάσει τεχνητό λιμάνι στην πατρίδα του, για την εξυπηρέτηση της ναυτιλίας, που θα συντελούσε στην εμπορική ανάπτυξη όλης της περιοχής. Δυστυχώς όμως δεν πρόλαβε να κάνει πράξη τα οράματά του αυτά, γιατί τον πρόλαβε ο θάνατος.

Ο Σαράντης Αρχιγένης αρρωσταίνει βαριά από χρόνια αρρώστια και πεθαίνει στο Πέρα της Κωνσταντινούπολης στις 10 Σεπτεμβρίου του 1873. Η σωρός του μεταφέρθηκε στους Επιβάτες, σύμφωνα με επιθυμία του ιδίου και κηδεύτηκε από το Ναό των Σαράντα Μαρτύρων με την σπαρακτική παρουσία, όχι μόνο κατοίκων των Επιβατών, αλλά και κατοίκων όλων των γύρω πόλεων. Ενταφιάσθηκε σε ιδιαίτερο περίβολο απέναντι από τα ιδρύματα που η αγάπη και φιλευσπλαχνία του δημιούργησε.

Ο θάνατος του ήταν ανεπανόρθωτο χτύπημα για τον Ελληνισμό της Μικράς Ασίας και ολόκληρο το Έθνος. Η απώλεια ήταν υλική και ηθική, γιατί ο μεγάλος ευεργέτης με τη ζωή του έδινε το παράδειγμα στους νέους συντελώντας στην πνευματική και εκπολιτιστική ανάπτυξη της πατρίδας του. Δυστυχώς όπως διαβάζουμε στο βιβλίο της Ζωής Σακκίδου «…….η φύσις είναι φειδωλή εις ανάδειξιν τοιούτων ανδρών».

Εμείς έχουμε υποχρέωση να κρατήσουμε ζωντανή στη μνήμη μας τους Μεγάλους αυτούς ευεργέτες και να μην πάψουμε να μιλούμε ποτέ για το έργο του Σαράντη και της Ελένης Αρχιγένη, παροτρύνοντας να αντλούν ψυχική δύναμη για δημιουργία οι νεώτερες γενιές από το έργο τους, κρατώντας ψηλά τα ιδανικά για τα οποία αγωνίστηκαν οι άνθρωποι αυτοί.